SPRAWOZDANIE Z PRZEBIEGU WARSZTATÓW

 

Obserwacje wizualne narzędziem badania pogody. Ponowne wykorzystanie informacji sektora publicznego

realizowanych w ramach projektu „Klimatolodzy na rzecz zwiększenia partycypacji obywatelskiej”

Warszawa, 21-22 lutego 2015 r.

 

W dniach 21-22 lutego 2015 roku na Wydziale Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego odbyły się warsztaty pod hasłem: „Obserwacje wizualne narzędziem badania pogody. Ponowne wykorzystanie informacji sektora publicznego”. Zostały one zrealizowane w ramach projektu „Klimatolodzy na rzecz zwiększenia partycypacji obywatelskiej”, finansowanego z Funduszy EOG, jako trzecie tego typu spotkanie.

Warsztaty obejmowały 12 godzin szkolenia prowadzonego przez 5 trenerów, reprezentujących różne ośrodki akademickie (Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Szczeciński, Uniwersytet Warszawski) oraz niezależne stowarzyszenia (Sieć Obywatelska - Watchdog Polska i Stowarzyszenie Klimatologów Polskich). Każdy uczestnik warsztatów podczas rejestracji otrzymał segregator z programem i materiałami szkoleniowymi.

W warsztatach uczestniczyło 21 osób, w tym członkowie 3 stowarzyszeń (Stowarzyszenie Klimatologów Polskich, Stowarzyszenie Eko-SPOL oraz Stowarzyszenie Polscy Łowcy Burz Skywarn Polska), pracownicy, doktoranci i studenci uczelni wyższych (m.in.. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Śląskiego, Uniwersytetu Szczecińskiego, Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu) oraz osoby prywatne (pasjonaci meteorologii, osoby prowadzące niezależne serwisy pogodowe oraz właściciele amatorskich stacji meteorologicznych). Wszystkich łączyło zainteresowanie meteorologią, doskonalenie metodyki prowadzenia obserwacji meteorologicznych, aplikacyjny charakter takich obserwacji oraz problem swobodnego dostępu do danych meteorologicznych..

Zebranych powitała dr hab. Elwira Żmudzka (Prezes SKP), która była jednocześnie głównym organizatorem warsztatów. W krótkim wystąpieniu przybliżyła cel realizowanego projektu oraz wskazała główne inicjatywy, jakie w ramach tego projektu zostały już zrealizowane bądź zapoczątkowane. Przekazała także kilka uwag natury organizacyjnej. Na zakończenie wystąpienia życzyła uczestnikom ciekawych i inspirujących zajęć, a także nawiązania trwałych kontaktów podczas spotkań kuluarowych.

Po uroczystym otwarciu warsztatów przez Panią Prezes SKP, głos zabrał koordynator projektu dr Marek Chabior, który przekazał wyczerpującą informację na temat projektu realizowanego przez Stowarzyszenie Klimatologów Polskich pt.: "Klimatolodzy na rzecz zwiększenia partycypacji obywatelskiej". Zostały omówione główne cele projektu, stan ich realizacji oraz zamierzenia. Prelegent wskazał, że projekt ten jest odpowiedzią na problem społeczny, jakim jest brak dostępu do danych meteorologicznych. Głównym celem działań projektowych jest stworzenie wspólnego obywatelskiego środowiska różnych specjalistów, przedstawicieli nauki, osób uczących się oraz ogółu społeczeństwa, w tym głównie właścicieli niezależnych i amatorskich stacji meteorologicznych, pasjonatów meteorologii z całej Polski, którzy chcą partycypować w stanowieniu prawa w zakresie dostępu do informacji publicznej. Rezultatem projektu będzie m.in. stworzenie strony internetowej umożliwiającej edukację, wymianę wiedzy, udostępnianie informacji o danych meteorologicznych oraz propagowanie dobrych praktyk na polu wymiany informacji. Na zakończenie dr Marek Chabior poinformował, że warsztaty w Warszawie są już trzecim tego typu przedsięwzięciem w ramach realizowanego projektu.

W pierwszym module warsztatów poprowadzonym przez dra Marka Chabiora, zostały omówione prace nad nową ustawą o ponownym wykorzystaniu informacji sektora publicznego oraz nad rozporządzeniem w sprawie CRIP. Dr Marek Chabior omówił możliwości włączenia się w ten proces pasjonatów meteorologii. Wskazał ważną rolę inicjatyw społecznych, mających na celu budowanie społeczeństwa obywatelskiego. Omówiono także problemy prawne dostępu do danych meteorologicznych w świetle obowiązujących przepisów oraz bariery ponownego wykorzystania danych z sektora publicznego. Wystąpienie dra Marka Chabiora wywołało ożywioną dyskusję, która była kontynuowana w trakcie przerwy w kuluarach.

Dwa następne moduły były poprowadzone przez mgra Szymona Osowskiego. Pierwszy z nich był poświęcony ponownemu wykorzystywaniu danych meteorologicznychw oparciu o przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej. W drugim module prelegent omówił przykłady rozwiązań prawnych z wybranych państw w zakresie ponownego wykorzystywania danych meteorologicznych. Wskazał, że aktualny stan prawny w Polsce w zakresie dostępu do danych meteorologicznych charakteryzuje się restrykcyjnymi lub niejednoznacznymi przepisami, dotyczącymi warunków ich udostępniania. Są one sprzeczne z dyrektywą UE w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego (2003/98/WE).

Po krótkiej przerwie na kawę w kolejnym module dr hab. Elwira Żmudzka wprowadziła uczestników warsztatów w szeroko pojęte zagadnienia prowadzenia obserwacji wizualnych. Omówiła, jakie elementy meteorologiczne podlegają takim obserwacjom. Zwróciła uwagę, że w ciągu kilku ostatnich lat do obserwacji wykonywanych tradycyjnie w sposób wizualny są coraz powszechniej wykorzystywane przyrządy. Omówiła ich zalety oraz wady. W dalszej części wystąpienia szczegółowo przedstawiła obowiązujące zasady obserwacji wizualnych elementów pogody, podając także przykłady notacji zjawisk. W drugiej części wystąpienia prelegentka skupiła się na wybranych możliwościach wykorzystania wyników obserwacji wizualnych oraz przytoczyła liczne przykłady ich zastosowań. W związku z tym, że pozwalają one na określenie procesów zachodzących w atmosferze, będąc często kompleksowym wskaźnikiem stanu atmosfery, stanowią cenne uzupełnienie danych pomiarowych. Ważnym warunkiem możliwości wykorzystania wyników obserwacji wizualnych jest jednak poprawność wykonywania obserwacji (umiejętność precyzyjnego definiowania obserwowanych zjawisk i znajomość zasad ich obserwacji).

Drugi dzień warsztatów rozpoczął się wystąpieniem mgra Szymona Walczakiewicza na temat prognozowania burz oraz zjawisk im towarzyszących, który, jak ukazują w ostatnich latach doniesienia medialne, jest dla społeczeństwa bardzo istotny. Niezmiernie ważnym elementem w prognozowaniu tych zjawisk jest dostęp do aktualnych i archiwalnych danych meteorologicznych, aerologicznych oraz radarowych. Bez znajomości sytuacji synoptycznej nie jesteśmy w stanie poprawnie przewidzieć wystąpienia, trasy przemieszczania się czy też zmian w natężeniu danego zjawiska. W przypadku burz jest to bardzo istotne ze względu na ich gwałtowny i często nieprzewidywalny przebieg oraz straty jakie za sobą pociągają. W kolejnej części wykładu zwrócono uwagę na charakterystyczne cechy wizualne omawianych zjawisk, które są pomocne w rozpoznawaniu ich podczas obserwacji w terenie. Zaprezentowano także narzędzia oraz wskaźniki meteorologiczne, które są wykorzystywane przy prognozowaniu tego rodzaju zjawisk. Skupiono się na omówieniu warunków synoptycznych, w jakich powstają burze z podziałem na jednokomórkowe, wielokomórkowe i superkomórki oraz warunków towarzyszących wystąpieniu gradu, silnych porywów wiatru, trąb powietrznych i intensywnych opadów deszczu. Wskazano konkretne strony internetowe, na których bezpłatnie publikowane są różnego rodzaju informacje. Dotyczy to głównie wyników modeli numerycznych, map rozkładu ośrodków barycznych oraz cogodzinnych pomiarów ze stacji synoptycznych. Wśród kluczowych danych, które są niezbędne przy tzw. prognozach „na teraz” (ang. nowcasting), należy wymienić dane satelitarne i radarowe. Pierwsze z nich są dostępne dla każdego użytkownika posiadającego Internet. Z dostępem do danych radarowych w Polsce jest różnie. W wystąpieniu zwrócono uwagę na to, że mając otwarty dostęp do kilku wybranych produktów radarowych (a nie tylko jednego jak to jest obecnie), dokładność prognoz meteorologicznych dotyczących burz i zjawisk im towarzyszących, przygotowywanych przez członków Stowarzyszenia Skywarn Polska – Polscy Łowcy Burz, uległa by znaczącej poprawie. Dane radarowe są szczególnie pomocne przy detekcji gradu, czy też obecności mezocyklonu w chmurze burzowej. Umiejętne prognozowanie tego typu zjawisk jest bardzo ważne nie tylko ze względu na ochronę mienia, ale przede wszystkim życia ludzi. Zwiększenie dostępności do danych meteorologicznych, pomocnych przy prognozowaniu burz i zjawisk im towarzyszących, mogłoby pomóc w ograniczeniu strat poprzez wydanie odpowiednio wcześniej trafnych ostrzeżeń.

Ostatnia część warsztatów była poświęcona obserwacji zachmurzenia. Składała się ona z zaję

kameralnych oraz praktycznego szkolenia, które poprowadziła dr hab. Dorota Matuszko. Na tym etapie warsztatów poruszano następujące zagadnienia:

  • problemy wizualnej oceny zachmurzenia;

  • zasady prowadzenia obserwacji chmur (zajęcia praktyczne);

  • przewidywanie pogody na podstawie obserwacji chmur.

Prelegentka zaprezentowała metodykę prowadzenia obserwacji chmur w odniesieniu do stopnia oraz rodzaju zachmurzenia. Dzieląc się swoim wieloletnim doświadczeniem w zakresie prowadzenia obserwacji, omówiła podstawowe problemy oceny wizualnej zachmurzenia oraz zasady, które powinny być spełnione, by prawidłowo rozpoznawać chmury. Tematem wystąpienia był także wpływ warunków cyrkulacyjnych na zachmurzenie. Wskazano, że chmury, będąc wizualnym wskaźnikiem stanu pogody mogą być wykorzystywane w prognozowaniu pogody. Dr hab. Dorota Matuszko omówiła także internetowe źródła danych dotyczące zachmurzenia. Podczas wyjścia w teren uczestnicy warsztatów ćwiczyli w sposób praktyczny rozpoznawanie chmur.

Ostatnią częścią warsztatów było podsumowanie. Miało ono charakter ogólnej dyskusji, poświęconej perspektywom dostępu do danych meteorologicznych. Ważnym zagadnieniem poruszonym podczas dyskusji był rozwój społeczności obywatelskiej w naszym kraju, skupiającej osoby chcące włączyć się w ten proces. Na zakończenie pani Prezes SKP oraz Koordynator wręczyli uczestnikom zaświadczenia potwierdzające ich uczestnictwo w warsztatach.

 

Elwira Żmudzka